آزادی مردم با فرهنگ آنها پيوند دارد نه با سياست، سياست با حکومت کردن پيوند دارد نه با آزادی.

تصور اجتماع، از آفرينش هستی، ميدان گسترش انديشه ی آن جامعه را مرزبندی می کند. يعنی انسانی که جهان هستی را مخلوق الله می داند، انديشه ی او هم می تواند، با همين اصل، در ميدان تنگ عقيده اش به گردش بپردازد. چون در اين عقيده بر آغاز( خلقت) و انجام( نيستی، مرگ) هر پديده ای پافشاری می شود اين است که در بينش مسلمانان هم هر پديده جدا از پديده های ديگر است و راز هر پديده را خالق، يا کسيکه از راه تقوا به خالق نزديک شده باشد، می داند. برخلاف اين عقيده، انسانی که آگاهانه پيدايش هستی را از بن کيهان، از هستی پيشنی که برای او ناشناخته است، می داند انديشه ی او هم مرز و کرانه ای را نمی شناسد که از جنبش باز بماند چون در اين انديشه هيچگاه پديده ای از هيچ به وجود نمی آيد و هرگز به هيچ نمی گرايد( هر پديده امتداد پديده ی پيشينی است).

ساختار حکومتی که بر مردمی حکم می‍ راند تصويری است که مردم از "خالق و مخلوق" دارند، حکومت حاکم بر محکوم. يعنی تصور مردم ايران از الله همان تصويری است که حکومت اسلامی از رفتار خود با مردم نمايان می سازد. هنگامی می توان از" بنياد آزادی" سخن گفت که مردم خود را آفريده شده از آفرينندگان هستی بدانند يعنی انسان خود را آزاد، پيدايش يافته از پديده های ديگر، روييده از تخمی خودرو بداند، نه اينکه پيدايش او به خواست و اراده ی خالقی باشد. به زبانی ساده، انسان صاحب و والی و سرور ندارد بلکه خود روييده شده، زاييده شده، آفريده شده از پديده های زاينده و روينده ی هستی است. او آزاد است بسان يک خوشه ی گندم يا يک پرنده، که به پيامبر و رهبری نياز ندارد. انسان به هيچ خالقی يا آفريننده ی بدهکار نيست، او نه فرمانبر و نه فرمانده کسی يا کسانی است. اين است که در فرهنگ ايرانيان آزردن هر جانی را آزردن آفرينندگان هستی می دانستند چون جانداران خود امتداد آفرينندگان پيشين و آفريننده ی جانداران آينده هستند. پرستش يا ستم بر پديده هايی که انسان از آنها سرشته شده است پرستاری يا ستمکاری بر سر رشته ی انسان به شمار می آيد.
آزادی مردم با فرهنگ آنها پيوند دارد نه با سياست، سياست با حکومت کردن پيوند دارد نه با آزادی. سياستمدار خود را به عقيده های مردم پيوند می دهد تا بتواند بر آن مردم حکومت کند. گسستن مردم از عقيده ی خود يعنی رهايی انديشه های مردم از کمند قدرتمندان. سياستمدار توانايی و زمان آنرا ندارد که انديشه ی مردمی را مهار کند تا آنها آنچه را که سياستمدار می خواهد ببينند و همانگونه که او می خواهد ارزشيابی کنند. از اين روی او خود را به عقيده ای، به بتی، به آرمانی که مردم به گرد آن چسپيده باشند، همانی می دهد تا مردم خود را در کمند او بيندازند. آنگاه سياستمدار حکومت خود را در سايه ی آن عقيده، آن بت، آن آرمان بر مردم پياده می کند. اين است که سياستمدار خواستار آزادی عقيده هاست تا گرداگرد هر نوانديشی تنيده و از گسترش انديشه های آزاد جلوگيری شود. فکر سياستمدار پيوسته در تلاش گردآوردن زور خود و پراکنده ساختن انديشه های پيشرونده است.
سياستمدار هميشه به دنبال شکار انديشه های پيشرو است و هيچگاه پيشتاز انديشه ای نيست. بنابراين يک انديشمند تا زمانی می تواند زاينده و برانگيزنده ی انديشه های تازه باشد که او وارد ميدان سياست نشده است و حتا آنگاه که مردم چرخ حکومت را به دست او بسپارند او از نوانديشی بازمی ماند و با زور راه پيشرفت انديشه های نوين را می بندد. آنکس که پيشرونده ی انديشه است از پسماندگان فکری رنج می برد، چون او را از پيشرفت بازمی دارند، ولی پسمانده هميشه از پيشروندگان بيزار است چون پيشرفت، ناتوانی او را آشگار می کند.
انديشه ها پيوسته در برخورد بايکديگر رشد می کنند، فرسوده می گردند، می زايند و پرداخته می شوند ولی بازده ی آن انديشه ها هرگز درخور پيشدانی کسی نيست که او بتواند انبوهی از مردم را بسوی خود بکشد، ولی مردمی که به يک عقيده ايمان دارند پيشاپيش در بند احکام آن عقيده مهار شده هستند. کسی که ريسمان عقيده ی مردمی را در دست بگيرد می تواند از نيروی آن مردم برای پيش برد خواسته های خود سود ببرد.
بديهی است که هرکس می خواهد برای بهبود زندگی خودش کوشش کند، نه برای زندگی کس ديگری يا برای آرمانهای دور، ولی برای برخی جانفشانی در راه عقيده تنها راهی است که آنها بتوانند زهد و ايمان خودشان را نشان دهد تا در ميان همکيشان ارجمند و گرامی بشمار آيند. هيچ سياستمداری بدون جانفشانی پيروانش به حکومت نمی رسد و استوار بودن هر حکومت بستگی به شمار جان هايی دارد که در راه آن حکومت ريخته شده اند. اين است که سياستمدار به عقيده داشتن مردم نياز دارد تا بتواند در سايه ی آن عقيده هر زشتی را زيبا و هر زيبايی را زشت نمايان سازد ولی مردم به داشتن عقيده ای نياز ندارند. از اين سبب است که روشنفکران سياستمدار بيشترين نيروی خود را برای نگهداری عقيده های مردم به کار می برند. اين نمونه سياستمداران عقيده ی انسان را، نه خود انسان را، آزاد و پديده ای مقدس جلوه می دهند تا هر کس را از نقد کردن عقيده بازدارند.
مردمی که به پيروی از عقيده ی خود، فرمانبردار سياستمداری می شوند، با عقيده های ديگر پيکار يا جهاد می کنند، آنها از خود آرمان ويژه ای ندارند که روزی از رسيدن به آن آرمان شاد يا از نرسيدن به آن اندوهگين شوند. آنها عقيده ای که آنرا به درستی نمی شناسند در پيکر فرمانروای خود می بينند. درست است که عقيده ی مردم با مرگ فرمانروای آنها ازبين نمی رود ولی با مرگ پيشوا خشم و ستيزه جويی پيروان با دگرانديشان فروکش می کند. جهاد تنها با جهادگرانی که به گرد امامی جمع شده اند امکان پذير است و گرنه انبوهی از مسلمانان که پراکنده هستند از کشتار ديگران پرهيز و حتا با کافرها همکاری و با آنها دوستی آغاز می کنند.
دين فروشان با خلق دوزخ و بهشت توانسته اند نيروی خرد مردم را در تاريکخانه ی ترس به بازی بگيرند. چون اين دکانداران نيکی و بدی، راستی و کژی را با احکام دين می سنجند و پيروان آنها می توانند بازده يا سزای کردار خود را پس مرگ ببينند. از آنجا که بنياد دين های ابراهيمی بر ترساندن مردم نهاده شده است، اين است که، دين فروشان هر نافرمانی را نه تنها در دوزخ بلکه در همين زندگی سزاوار خشونت و آزار می دانند، هر وظيفه ای را از مردم نقد و بدون کاستی می خواهند، ولی پاداش ايمان و بندگی پيروان را به بهشت وعده می دهند. در حکومت های مردمان با ايمان، درست همين شيوه ی ترس و وعده های پوچ نقش اساسی دارند. مردم پيوسته در ترس و به اميد بهبود امکان های زندگی سرگرم می شوند و کسی دهان به نکوهش بی دادگری باز نمی کند چون انتقاد از حکمرانان جرم است و مجازات می شود.
البته يهوه و الله هم بت های ناديدنی ولی خشمگينی هستند که دين فروشان تراشيده اند، تا پيوند مردم را با بت ها (خدايان) پاره کنند، تنها تفاوتی که با بت های مادی دارند اين است که هر کس چهره ی اين بت ها را در ذهن خودش تصوير می کند. مسجد، محراب، گنبد، کعبه، مقبره، امام، نور، آسمان و نقش های کاشی کاری مسجد ها نشانه های تصوير الله هستند چون انسان چيزی را می تواند در ذهنش تصور کند که تصويری داشته باشد و انسان برای عبادت الله هم در ذهن خود به تصوير او نياز دارد. اين است که مسلمانان بيشتر سنگ و چوب مقبره ی کسی را عبادت می کنند تا بتوانند آسانتر تصوير معبود خود را تصور کنند.
دشمن نيرومندی که سرسختانه جلوی پيشرفت انديشه ی انسان را گرفته است تصويری است که در ذهن او از، خودش، مخلوقی ناتوان و نادان در برابر، الله، خالقی توانا و دانا کشيده شده است. انسانی که گناهکار است و از جنت رانده شده بايد پيوسته از ترس جهنم بر خود بلرزد. بديهی است که او چاپلوس، دروغگو، رياکار، فريب کار و بزدل خواهد بود. در درازای تاريخ اسلام يک مسلمان با ايمان، حتا مسلمان بی ايمان (عارف)، يافت نمی شود که دستکم در برابر الله چاپلوس نباشد. يعنی هرگز يک راستگوی مسلمان يا يک مسلمان راستگو پيدا نخواهد شد. اين است که بيشتر، واليان و پيروان اسلام، اسم يا لقب صادق، امين، معتمد، عادل، رحمان و رحيم به خود می هند تا با دروغ زشتی های خود را بپوشانند. نقش حکومت اين مردمان هم از همين رنگ ها کشيده می شود يعنی مردم می پندارند که حکمرانان دانا، توانا، غضبناک، مکار و جبار هستند و البته مردم هم از آنها می ترسند.
می بينيم که يهوه و الله، با وجود اين همه خشم و آزاری را که بر مردم وارد می کنند، در ذهن پيروانشان چندان زشت نيستند چون پيروان آنها از انديشيدن در مورد تضادهای ذهن خودشان هم می ترسند. پيروان هميشه گناهکارند و بايد خود را سزاواز شکنجه های دوزخ بدانند، آنها شکنجه هايی که از تصور انسان بيرون است عدالت خالق رحيم خود می دانند. با اينکه کردار پيروان اين دين ها نمايانگر ناباوری آنها به شکنجه های جهنمی است ولی ترس در آنها هنوز پرزور است و بيشترين آنها انديشه ی خود را از بند اين عقيده ها رها نساخته اند که بتوانند آزادانه در مورد پديده ای انديشه کنند آنها تنها از اطاعت اوامر خالق خود سرپيچی می کنند. اين است مسلمانان به ويژه شيعه مسلک ها برای خودشان بت های دلال بسان امامان ساخته اند که خيلی ارزان و آسان مشکل جهنم را از سر راه بهشت بردارند.
مردمی که در اين حکومت ها زيست دارند، در نظام کشوری هم دروغگو، چاپلوس، رياکار هستند و هميشه با نيرنگ و پرداخت رشوه از اجرای قوانين سرپيچی می کنند ولی کمتر در گرفتن حق خود پافشاری دارند يا حق ديگری را گرامی می شمارند، چون هم ترسو هستند و هم ستمکار.
هر چند که، پروفسور منوچهر جمالی در پژوهش هايش نشان می دهد، در فرهنگ ايران انسان از بن خدايان روييده است و پارگی ميان انسان و خدا نيست. چون سرشت خدايی زايندگی در آميزش با مهر است و انسان هم از پديده های هستی (خدايان) پيدايش يافته پس انسان بر اساس بن مايه ی خودش آزاد سرشته شده است و می تواند از راه خرد زندگی خود را سامان بخشد. ولی در بينش ايرانيان امروز الله جدا از هستی ولی صاحب جهان هستی است، او همسرشت مخلوق خود نيست ولی او سرشت پستی را به انسان داده است، او بدون کاستی ولی انسان تاريک و نادان است. اين مخلوق گناهکار خود توانايی شناخت نيکی و بدی را ندارد و نيازمند رسول، خليفه يا فقيه است.
نه تنها عذاب های جهنم بلکه هر رنج و ستمی که بر انسان وارد شود نشان حق و عدل الهی است. الله انسان انديشمند را جاهل و مسلمان با ايمان را عاقل خلق کرده است. او برای انديشمند، شکنجه های جهنمی و برای مسلمان مطيع، شير و عسل بهشتی را وعده می دهد. الله از راه ترس و وعيد هر انديشه ای را، که اندکی فراتر از سياهچال فکر او پرواز کند، نابود می سازد. او با شمشير جهادگران چشمه ی خرد انسان را می خشکاند تا ايمان به اسلام زنده بماند. مسلمان بايد شاد زيستن را زشت و بی ارزش بداند و از زندگی رنج ببرد تا پس از مرگ به سعادت برسد. کسيکه خرد او در چنين عقيده ای فرورفته است توان شناخت شادی، زيبايی و نيکويی های همزيستی در راستی و آزادی را ندارد.
حکومت اسلامی چهره ی آشگار حکومت الهی است. مردم با ستمکاری و کردار انسان ستيز حکومت پيکار می کنند چون ستمی را که بر آنها می رود سزاوار خود نمی دانند ولی ستم کردن را حق حکومت می پندارند. می بينيم که احکام اسلامی، قانون اساسی حکومت اسلامی، نشان دهنده ی ستمی هايی هستند که بر پيروان عقيده های ديگر آورده می شوند ولی حتا کمتر روشنفکری به کردار بر ضد اين ستمکاری به مبارزه برخاسته است. ستم کردن بر کافر حق است و مسلمانان ايران اين ستمکاری در درزای هزار و چهارسد سال بدون شرم پذيرفته اند و حتا گاهی خود آنها هم در آزار و شکنجه ی کافران پيشدستی کرده اند.
دگرگون ساختن نام و نشان های آشگار حکومت در ايران در ماهيت حاکم و محکوم تغييری ايجاد نمی کند چون هر مسلمانی ماهيت خالق و مخلوق را به نام حکمت و اراده ی الله می پذيرد. هر حکومتی که، با بينش ايرانيان امروز در ايران، جايگزين حکومت اسلامی شود، حتا اگر مردم آزادانه آن حکمرانان را انتخاب کنند، زود انبوهی خودپرست و سودجو به آنها می پيوندند، انبوهی هم انديشه ی خود را پيشنهاد می کنند، بديهی است کسانی که همسوی حکمرانان گام می گذارند رستگار و سزاوار پاداش هستند و کسانی که سرکش و گستاخ باشند بر آنها ستم و آزار وارد خواهد شد. يعنی تا زمانی که مردم از شيشه ی تاريک ايمان خود به پديده های هستی می نگرند چهره ی سازمان کشور، حکومت حاکم بر محکوم، همان تصوير خالق و مخلوق خواهد بود. به کردار همان است که تا کنون اسلام را پيش برده است يعنی غنيمت های جهادگران، که از راه ستمکاری بر دگرانديشان فراهم می شود، پاداش کسانی است که ايمان آورده اند.
حکومت در هر کشوری بازتاب عقيده و بينش آن مردم از پيدايش هستی به ويژه پيدايش انسان است. فرهنگی که پديده های هستی را بخشی از رشته هايی پيوسته به هم می داند که آغاز و پايان آنها ناپيدا است. يعنی پيدايش هر پديده ای از پديده يا پديده های ديگر است و انسان هم بخشی از اين رشته های بی سر و بن يا روييده از بن جهان هستی است. امتداد رشته ی هستی در امروز پيدايش جهان آينده است که انسان می تواند آفريننده ی نيکی ها و زيبايی ها يا بدی ها و زشتی های آن آينده باشد. در اين جهان بينی يا در اين فرهنگ است که انسان در همياری و همپرسی به ساماندهی و کشورآرايی می پردازد. چون در اين بينش کسی برتری بر ديگری ندارد و خرد مردم در برخورد انديشه ها کارآيی خواهد داشت. انسان ها که از هستی پديده های ديگر آفريده شده اند نه تنها همه به هم پيوسته هستند بلکه همه با هر بخشی از جهان هستی چه جاندار و چه بی جان پيوند دارند. ستم ورزی و آزار يا آلوده ساختن هر پديده ای در رنج بردن خود انسان ها آشگار می شود.
آنچه که ايرانيان بيشتر از هر چيز به آن نياز دارند پاک سازی زمينه ی فرهنگی آنها از عقيده های برده پرور است. البته نوزايی و بازسازی فرهنگ خردگرای ايران، با اين عقيده های آلوده کننده، در آغاز بسيار دشوار جلوه می کند ولی می بينيم که امروز انبوهی از جوانان ايران از الله و احکام اسلامی بيزار هستند و انديشه ی خود را از بندهای پوسيده ی اين عقيده ها جدا ساخته اند ولی از شوربختی امکان آشنايی آنها با يک بينش سازنده يا يک جهان بينی نوشونده بسيار ناچيز است، گرچه ريشه های اين چنين فرهنگی هنوز در بن جان بيشتر ايرانيان نخشکيده است.
روشنفکران ايرانی بايد دليرانه شاخه های ترس را از زمينه ی خردکاربند مردم ريشه کن کنند تا هرکس بتواند آزادانه در هر موردی بينديشد و بدون ترس بتواند انديشه ی خود را بازگو کند. کار روشنفکر گسستن از عقيده های کهنه، شک کردن به معيارهای ناساز، جستن ارزش های نوين، انديشيدن روشن، زاييدن انديشه ی تازه، کاشتن و پرورش دادن هسته ی انديشه هاست. کار روشنفکر سياست بازی، بت سازی، بت شکنی، پيشدانی، مشکل گشايی و رهبری مردم نيست. روشنفکر می تواند بن مايه ی انسان بودن و آزاد انديشيدن را به مردم نشان دهد تا مردم خودشان در همپرسی و آزمون گام به گام راه پيشرفت خود را به جويند. کسی نمی تواند بر اساس پيشدانی های الهی، بتی، حاضر يا غايب دشواری های اجتماع را شناسايی کند. چون ساختار دشواری های جامعه ی ايران در درازای تاريخ از همين بت تراشی ها و بت شکنی ها پايه گرفته اند. روشنفکر بايد بداند انسان توانايی دارد که برای خودش بهزيستن و شاد زيستن را در همين جهان فراهم کند، بهزيستن و شاد زيستن تنها در همزيستی، مهرورزی و شادساختن همه ی پديده هايی اجتماع پيدايش می يابد.
در اجتماعی که مردگان هزارساله برمردم حکومت می کنند و مردم پس از مرگ به خوشنودی می رسند هرگز درون کسی به راستی شاد نخواهد بود چون هر شادی با اندوه گناه و ترس از عذاب دوزخ آلوده شده است.
آنچه انديشمندانی را پر ارزش می کند ارزش هسته ی انديشه ی آنهاست. نام و نژاد يا عقيده يا پيوند انسان با بزرگ معبودی، پيشوايی، مرشدی، رهبری نشان ارزشمندی کسی نيست. ارزش خردمند در آنست که هسته ی انديشه های زنده را در درون خود بپروراند و بارور سازد تا ديگران از ميوه های آن انديشه ها بهره مند شوند نه اينکه بسان سوداگران انديشه ای را از ديگران بگيرد و به سود خود بفروشد.
مردو آناهيد

دريافت باز تاب از ديدگاه خوانند گان: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

.